Czym jest tracking error ETF i jak wpływa na Twój zysk

Czym jest tracking error ETF i dlaczego doświadczeni inwestorzy sprawdzają ten parametr przed kliknięciem „kup”? To miara tego, jak bardzo stopy zwrotu funduszu rozjeżdżają się ze stopami zwrotu indeksu, który ETF ma odwzorowywać. Teoretycznie fundusz na S&P 500 powinien zarabiać dokładnie tyle co indeks minus roczna opłata za zarządzanie. W praktyce wynik różni się o ułamki procenta w górę lub w dół, a te ułamki przy horyzoncie 20–30 lat potrafią przełożyć się na dziesiątki tysięcy złotych. Tracking error pokazuje, na ile zarządzający panuje nad kosztami transakcyjnymi, podatkiem od dywidend, gotówką w portfelu i techniką replikacji. Im niższa wartość, tym wierniej fundusz kopiuje rynek. W tym poradniku wyjaśniamy, jak liczy się ten wskaźnik, czym różni się od tracking difference, gdzie znaleźć rzetelne dane i jak porównać kilka popularnych funduszy. Pokażemy też na konkretnych liczbach w złotówkach, ile realnie kosztuje słabe odwzorowanie indeksu w długoterminowym portfelu emerytalnym.

Tracking error – definicja i sposób liczenia

Odpowiadając precyzyjnie na pytanie, czym jest tracking error ETF, trzeba sięgnąć do statystyki. Wskaźnik ten to odchylenie standardowe różnic między dziennymi, tygodniowymi lub miesięcznymi stopami zwrotu funduszu a stopami zwrotu jego indeksu referencyjnego. Najczęściej podaje się go w ujęciu rocznym, w procentach, na podstawie danych z ostatnich 12 lub 36 miesięcy.

Przykład: jeśli w danym miesiącu indeks MSCI World zyskał 2,00%, a fundusz 1,97%, różnica wynosi –0,03 pkt proc. W kolejnym miesiącu ETF zarobił 1,52% przy indeksie rosnącym o 1,50%, więc odchylenie było dodatnie. Tracking error nie mówi, czy fundusz wygrywa, czy przegrywa z benchmarkiem, tylko jak bardzo te różnice są rozrzucone w czasie.

W przypadku funduszy akcyjnych na rynki rozwinięte dobry wynik mieści się zwykle poniżej 0,10–0,20% rocznie. ETF-y na rynki wschodzące, małe spółki czy obligacje korporacyjne mają naturalnie wyższy tracking error, bo ich indeksy obejmują tysiące mniej płynnych papierów. Porównywać należy więc fundusze z tej samej kategorii, najlepiej śledzące identyczny indeks w tej samej walucie.

Tracking error a tracking difference

Tracking difference to prosta różnica między roczną stopą zwrotu funduszu a stopą zwrotu indeksu. Jeśli S&P 500 zarobił w danym roku 10,00%, a ETF 9,93%, tracking difference wynosi –0,07 pkt proc. To właśnie ta liczba bezpośrednio uszczupla Twój portfel, podczas gdy tracking error opisuje przewidywalność, czyli stabilność odwzorowania w kolejnych okresach.

Oba parametry najlepiej czytać łącznie. Fundusz o niskim tracking error i tracking difference zbliżonej do wysokości TER działa przewidywalnie i tanio. Z kolei ETF, który jednego roku bije indeks o 0,4 pkt proc., a następnego przegrywa o 0,6 pkt proc., ma wysoki tracking error nawet wtedy, gdy średnio wychodzi niemal na zero. Taka niestabilność utrudnia planowanie.

Skąd bierze się odchylenie funduszu od indeksu

Żaden fundusz nie jest idealną kopią indeksu, bo indeks to zestaw liczb na papierze, a ETF musi realnie kupować akcje, płacić prowizje i przechowywać papiery u depozytariusza. Każda z tych operacji generuje koszt lub opóźnienie. Poniżej zestawiamy najważniejsze źródła rozbieżności, które zarządzający muszą ograniczać, aby utrzymać wynik blisko benchmarku.

• Opłata za zarządzanie (TER) – pobierana codziennie z aktywów, obniża wynik o stałą wartość, np. 0,07% rocznie w funduszu na S&P 500 i około 0,20% w ETF-ie na MSCI World.
• Podatek u źródła od dywidend – fundusz irlandzki płaci 15% od dywidend amerykańskich, a indeks w wersji net return zakłada stawkę 30%, co może dać wynik lepszy od benchmarku.
• Replikacja próbkowa (sampling) – przy indeksach z tysiącami spółek fundusz kupuje tylko reprezentatywną część, więc skład portfela odbiega od indeksu.
• Gotówka i rebalancing – wpłaty inwestorów, dywidendy i zmiany składu indeksu wymagają transakcji, a pieniądze przez kilka dni pozostają niezainwestowane.
• Pożyczanie papierów (securities lending) – przychód z pożyczek akcji podnosi wynik, ale jego wysokość zmienia się z roku na rok.
• Koszty swapów – w ETF-ach syntetycznych wynik zależy od warunków umowy z bankiem-kontrahentem.

Najmocniej na wynik wpływa zwykle połączenie TER i podatku od dywidend. Dlatego fundusze irlandzkie na indeksy amerykańskie potrafią notować dodatnią tracking difference, choć pobierają opłatę. Nie oznacza to zysku ponad rynek w sensie inwestycyjnym, lecz efekt porównywania z benchmarkiem, który zakłada mniej korzystne opodatkowanie dywidend.

Na odwzorowanie wpływa też polityka funduszu. Wersja dystrybuująca wypłaca dywidendy na rachunek, a akumulująca je reinwestuje. Kto rozumie, jak działają dywidendy z akcji, łatwo zobaczy mechanizm: spółki wypłacają pieniądze w różnych terminach, fundusz je inkasuje, a do chwili reinwestycji lub wypłaty część aktywów czeka w gotówce. To krótkotrwale odsuwa portfel od indeksu.

Jak sprawdzić tracking error przed zakupem funduszu

Podstawowym źródłem danych jest dokument KID oraz miesięczny factsheet publikowany na stronie emitenta. Znajdziesz tam TER, metodę replikacji, wielkość aktywów i często właśnie tracking error z ostatnich trzech lat. Dokładniejsze zestawienia tracking difference rok po roku oferują niezależne porównywarki ETF, które pozwalają zestawić kilka funduszy na ten sam indeks.

Przy typowym pytaniu o najlepszy ETF na S&P 500 nie wystarczy spojrzeć na najniższą opłatę. Poniższa tabela pokazuje przykładowe fundusze notowane na giełdach europejskich i dostępne u polskich brokerów. Parametry mają charakter orientacyjny, bo emitenci okresowo obniżają opłaty, dlatego przed zakupem zawsze sprawdź aktualny dokument KID.

Syntetyczny SPXS często osiąga wynik bardzo bliski indeksowi, bo kontrahent swapu dostarcza stopę zwrotu S&P 500 bez potrącenia podatku od dywidend amerykańskich. W zamian inwestor ponosi ryzyko kontrahenta, ograniczone przepisami UCITS do 10% aktywów. Fundusze fizyczne są prostsze w zrozumieniu, a różnice w tracking difference między najlepszymi z nich wynoszą zwykle kilka setnych punktu procentowego.

Znając odpowiedź na pytanie, czym jest tracking error ETF, porównuj fundusze w trzech krokach: najpierw tracking difference z co najmniej trzech lat, potem stabilność odchyleń, a na końcu wielkość aktywów i płynność. Fundusz z aktywami powyżej 1 mld USD rzadziej jest likwidowany i ma węższy spread między ceną kupna a ceną sprzedaży.

Ile kosztuje słabe odwzorowanie indeksu – przykład w złotówkach

Różnice rzędu 0,2–0,3 pkt proc. rocznie wyglądają niewinnie, ale inwestowanie długoterminowe opiera się na kapitalizacji. Kto rozumie, jak działa procent składany, wie, że każdy utracony ułamek nie tylko zmniejsza bieżący zysk, lecz także odbiera kapitał, który w kolejnych latach mógłby zarabiać na siebie. Efekt narasta wykładniczo, a nie liniowo.

Przykład: 500 zł miesięcznie przez 30 lat

Załóżmy regularną wpłatę 500 zł miesięcznie przez 30 lat, czyli łącznie 180 000 zł. Przy średniej stopie zwrotu indeksu na poziomie 7% rocznie i funduszu, który odwzorowuje go niemal idealnie, portfel urośnie do około 610 000 zł. Jeśli ETF przez słabe odwzorowanie traci względem benchmarku 0,3 pkt proc. rocznie, wynik spada do około 575 000 zł.

Różnica to blisko 35 000 zł, czyli równowartość niemal sześciu lat regularnych wpłat. Nikt nie wystawia za to faktury, bo koszt ukrywa się w notowaniach. Dlatego przy planowaniu, ile odkładać miesięcznie na emeryturę, lepiej przyjąć ostrożniejszą stopę zwrotu pomniejszoną o realną tracking difference funduszu, a nie tylko o deklarowany TER.

Ta sama logika dotyczy mniejszych kwot. Osoby, które szukają sposobu, jak oszczędzać przy niskich zarobkach, często zaczynają od 100–200 zł miesięcznie. Przy takich wpłatach ważniejsze od tracking error bywają prowizje: opłata 5 zł od zlecenia na 150 zł to 3,3% kosztu wejścia. Wybieraj więc brokera z zerową prowizją na ETF-y do określonego obrotu.

Jak zacząć inwestować w ETF i nie przepłacać

Jeśli zastanawiasz się, jak zacząć inwestować w ETF, pierwszym krokiem jest wybór brokera. Instrukcja, jak założyć rachunek maklerski, sprowadza się zwykle do weryfikacji tożsamości online, podpisania umowy i zasilenia konta przelewem. Całość trwa od kilkunastu minut do jednego dnia roboczego. Zwróć uwagę na dostęp do giełd zagranicznych, koszt przewalutowania oraz możliwość otwarcia IKE i IKZE.

Sam zakup funduszu wygląda identycznie jak w przypadku pojedynczej spółki. Kto wie, jak kupić akcje na giełdzie, poradzi sobie bez trudu: wyszukujesz ticker, np. CSPX na giełdzie w Londynie lub SXR8 na Xetrze, wybierasz zlecenie z limitem ceny i liczbę jednostek. Limit chroni przed zakupem po zawyżonej cenie przy szerokim spreadzie, szczególnie tuż po otwarciu sesji.

ETF zwalnia też z żmudnej analizy fundamentalnej. Inwestor kupujący pojedyncze spółki musi wiedzieć, co to jest wskaźnik C/Z, jak czytać sprawozdanie finansowe spółki i jak oceniać jej zadłużenie. Nawet lista, na której znajdują się najlepsze spółki dywidendowe GPW, zmienia się co kilka lat wraz z kondycją branż, a fundusz indeksowy dokonuje selekcji automatycznie.

Zyski z ETF-ów podlegają 19% podatkowi od zysków kapitałowych. Wiedza, jak rozliczyć PIT-38 z giełdy, przyda się każdego roku do końca kwietnia: polski broker przesyła PIT-8C, a Ty wykazujesz przychody, koszty i ewentualne straty z poprzednich lat. Przy brokerze zagranicznym dane zbierasz samodzielnie, przeliczając transakcje po kursie NBP z dnia roboczego poprzedzającego transakcję.

Podsumowując, wiedza o tym, czym jest tracking error ETF, pozwala wybrać fundusz, który oddaje niemal cały wynik rynku. Porównaj tracking difference z kilku lat, sprawdź stabilność odchyleń, a następnie konsekwentnie dopłacaj do portfela. Regularność wpłat, niskie prowizje i dobrze odwzorowujący indeks fundusz zrobią dla Ciebie więcej niż próby wyczucia rynku.

Jak samodzielnie obliczyć tracking error funduszu ETF?

Potrzebujesz historycznych stóp zwrotu funduszu i jego indeksu, najlepiej miesięcznych z ostatnich 36 miesięcy. Oba szeregi pobierzesz ze strony emitenta lub dostawcy indeksu. Następnie w arkuszu kalkulacyjnym odejmujesz zwrot indeksu od zwrotu ETF-u dla każdego miesiąca, tworząc osobną kolumnę z różnicami.

Z tej kolumny liczysz odchylenie standardowe, np. funkcją ODCH.STANDARDOWE.PRÓBKI w Excelu. Wynik miesięczny przeliczasz na roczny, mnożąc go przez pierwiastek z 12, czyli około 3,46. Jeśli miesięczne odchylenie wynosi 0,03%, roczny tracking error to mniej więcej 0,10%, co dla funduszu akcyjnego jest bardzo dobrym wynikiem.

Pamiętaj, aby porównywać zwroty w tej samej walucie i wobec właściwej wersji indeksu, zazwyczaj net total return. Zestawienie funduszu akumulującego z indeksem cenowym, który pomija dywidendy, da fałszywy obraz i sztucznie zawyży wynik ETF-u o wartość stopy dywidendy, w przypadku S&P 500 zwykle o 1–2 pkt proc. rocznie.

Czy niski TER gwarantuje niski tracking error?

Nie. TER to tylko jeden ze składników kosztów i opisuje opłatę pobieraną przez emitenta. Na wynik wpływają też podatek od dywidend, koszty transakcyjne, przychody z pożyczania papierów oraz metoda replikacji. Fundusz z opłatą 0,03% może więc odwzorowywać indeks gorzej niż konkurent pobierający 0,07% rocznie.

Opłata jest stała i przewidywalna, dlatego obniża tracking difference, ale niemal nie zwiększa tracking error, który mierzy zmienność odchyleń. Duży rozrzut wyników powodują raczej zdarzenia nieregularne: rebalancing indeksu, napływy i odpływy kapitału, próbkowanie składu portfela czy jednorazowe zwroty nadpłaconego podatku od dywidend.

W praktyce TER traktuj jako punkt wyjścia. Jeżeli dwa fundusze na ten sam indeks mają zbliżoną opłatę, rozstrzygające będą historyczne dane o tracking difference i tracking error z co najmniej trzech lat, a także wielkość aktywów oraz spread notowań na giełdzie, na której zamierzasz kupować jednostki.

Co jest ważniejsze przy wyborze ETF: tracking error czy tracking difference?

Dla inwestora długoterminowego ważniejsza jest tracking difference, bo to ona bezpośrednio pokazuje, ile pieniędzy fundusz traci lub zyskuje względem indeksu w skali roku. Różnica –0,05 pkt proc. zamiast –0,35 pkt proc. przy portfelu wartym 200 000 zł oznacza 600 zł rocznie więcej na Twoim rachunku.

Tracking error pełni rolę kontrolną. Wysoka wartość sygnalizuje, że wynik funduszu jest mało przewidywalny, a jednorazowo dobra tracking difference mogła być dziełem przypadku, na przykład zwrotu podatku lub wyjątkowo dużego przychodu z pożyczek akcji. Stabilny fundusz powtarza podobny wynik rok po roku, niezależnie od koniunktury.

Najrozsądniej wybierać ETF, który łączy oba atuty: tracking difference bliską zeru lub dodatnią oraz tracking error poniżej 0,2% w przypadku akcji rynków rozwiniętych. Taki fundusz oddaje niemal pełny wynik rynku i pozwala spokojnie planować wpłaty na kolejne dekady bez przykrych niespodzianek w wynikach portfela.